Грицков Владимир Васильевич

РФ Гомель облысында 26.07.1923 жылы туылған. Ұлы Отан соғысына Сталинград қаласында 1942 жылдың 6 қыркүйегінен бастап қатысып, 1945 жылы Дрезден қаласында аяқтаған.

«1-дәрежелі Отан соғысы» және «Қызыл жұлдыз» ордендерімен марапатталған. ІІО-да 1944-1949 жыл аралығында аға лейтенант шенінде қызмет атқарған. Зейнеткерлікке мүгедектік бойынша шыққан.

Отан үшін от кешкен Қарабай Қалтаев

Бұл күні біздер 1941-1945 жылдары Ұлы Отан Соғысындағы жеңіс күнін алғандардың арқасында құрбан болған және тірі қалған, жауынгерлер мен бейбіт халықты, барлық адамдарды еске аламыз. Міне 65жыл өтті, бірақ соғыс уақытындағы болған оқиғалар ардагерлер есінде тірі, ұмытылған жоқ, олар мемориалдар мен ескерткіштерде және кітап беттерінде қалды. Соғыс даласында қаза тапқаңдар мәңгі есте қалады. Бізді әрбір өткен жыл Ұлы Отан соғысының бірінші күніндегі оқиғаладан алыстатуда. Көптеген соғыста жеңіске жеткен жауынгерлер өмірден озып, жыл сайын майданға қатысқан сарбаздардың саны қысқарып, қаратізім ұзарып барады. Сол сұрапыл соғыс заманын көзімен көрген куәгерлермен бірге тарихтың маңызды егжей - тегжейлі естеліктері де жоғалып бара жатқан сыңайлы. Сондықтан, «біз соғыс туралы бәрін білеміз бе, Жеңістің шын бағасын түсінеміз бе және келер ұрпаққа жеңіс туралы ұғымды сақтап қала аламыз ба?» -деген көкейкесті сұрақтар туындайды. Ардагерлердің өткен күндердегі еңбектерін еске алуы -тарихта баға жетпес ерлік жасағандарының айғағы. Сондай бір куәгермен кездесудің сәтітүсті.

Бүгінгі әңгімеҰлы Отан соғысының қан майданынкешіп келген, бүгінде 90-ды алқымдапқалған, сондай-ақ, Ішкі істероргандарында көп жылдар қызмет еткеназамат туралы болмақ. Біздің кейіпкер—полиция подполковнигі ҚарабайҚалтаев.

Қалтаев Қарабай 1923 жылы 5 мамыркүні ОҚО Ақжар селосын дадүниеге келді. Қарабай сұрапылсоғыстың ызғарын ерте тартқан.Не бары он тоғыз жасында майдангерКеңес елін жаудан азат еткен. 1941 жылыҚызыл әскер қатарына шақырылып, 9батарея 4 артилериялық полкінің 1гвардиялық әуе десанттықдивизиясына жіберіледі. Ол 1943 жылы қазанайында жарақат алып, госпитальгетүседі. Елге денесіндегі ауыржарақатпен оралыпты. Жарасыжазылғанмен, жүрегіне түскенсызаткетер емес. 1944 жылы жазылыпшыққансоң, одан әрі әскериқызметін 3 батарея 20 гвардиялық жекеатқыштар дивизионы мен 1 Украинамайданындағы 15 гвардиялық атқыштардивизиясында жалғастырады.

Қалтаев Қарабай қарудыжетік меңгеріп, бірнеше әскеримамандықты алып шығады. Ол Ингулаөзені бойында өткір мергендігі менжаудың станковый пулеметі пен 30немістің көзін жойды. Осыерлігіүшін ІІІ дәрежелі Даңқорденімен марапатталған. 1945 жылы 27қаңтар күні Холбендорф ауданындаүшінші батареяға жаудың 12 танкісіқарсыкеледі. Осы ұрыста сержант Қ.Қалтаев немістердің 2 орудиясын, 2танкісі мен 2 қол пулеметін және 25гитлершілерді жояды. Зор ұстамдылығымен ерлігіүшін ІІ дәрежелі Даңқорденімен марапатталады.

Сондай-ақ Қарабай 1945 жылысәуір айында Нейстен Эльба өзеніаралығындағы ұрыста даерекшекөзге түседі. Ол қаруыменфашистердің 3 танкісін, 4 жүретінорудиясын, 4 станковый және қолпулеметтарын, 50-ге жуық әскерлері менофицерлерін қырып салады. СтаршинаҚалтаев 1945 жылы 27 мамыр күніәскерише берлігі мен ерлігі үшін Ідәрежелі Даңқ орденіменмарапатталы.

1947 жылы сәуір айында соғыстыжеңіспен аяқтап, үш реет Даңқорденінің иегері болып еліне оралып,Ішкі істер органдарына қызметінеқабылданды. 1954 жылы Ташкентқаласындағы 2 жылдық милициямектебін бітіріп шығады. Сол кезденбастап Ішкі істер органдарында үздіксізотыз жылдай қызмет етіп, абырой мензейнеткерлікке шықты.

Қ.Қалтаев сонымен бірге, «Праганыазат еткені үшін», «Мінсізқызметіүшін» медальдары мен «Үздікмилиция» белгісімен марапатталған.

Қазіргі кезде Қ. Қалтаевқұрметті еңбек демалысында, ол Ішкіістер органдарының қызметкерлері менбелсенді түрде тәрбие жұмысынжүргізіп келеді. Жұбайы Мария екеуіалты ұл-қыз, 9 немере, 2 шөбересүйген екен. Алайда, осыдан екі жылбұрын жан жарынан айрылыпқалыпты. Бүгінде екінші қызыНұржамал және ұлы Бауыржан менбірге тұрады. Ең кенжесі Назира әкежолын қуып, Ішкі істер органдарындақызмет етеді. Полиция подполковнигіҚалтаева НазираҚарабайқызы ОҚОІІД Көші-қон басқармасында бөлімбастығы болып жұмыс істейді.Қарабай қарттың басқа да ұл-қыздарықоғамның әртүрлі салаларындахалық үшін қызмет етуде.

Қайғылы күндер туралыестеліктер ұрпақтан –ұрпаққа беріліп келеді, біз онысақтауымыз тиіс. Қысқа жәнесыйымды «Жеңіс» сөзінде,миллиондаған майданға кеткенбіздің отандастарымыздыңбатырлығы мен жанқиярлығы да бар.Бұл сөзде, тылда жеңіс үшінжұмыс істеген адамдардыңауыреңбегі де бар. Бұл тылда айбындыеңбегімен жеңіс күнінжақындатқан біздің халықтыңұзақ күткен жаулап алушыларданқұтқарып босатқандарғаалғыс күні. 9 мамыр мерекесі біздіңәрқайсысымыз үшін қаситеттіболды. Қайғы тимеген бір де бір отбасыжоқ шығар. Мыңдаған жауынгерлермайданғакетті, мыңдағанотандастарымыз тыл дажұмыс істеді. Отандықорғауға барлық халық бопкөтеріліп, бейбіт өмір сүруқұқығын сақтапқалды.Сондықтан біз Ұлы жеңіс үшінөткенді ұмыт пайағаұрпаққа алғысымызды білдіруімізкерек. Ол мыңдаған өмір, жақындармен ағайындардың көзжасыментөленді. Сол жеңісті бізгесыйлағандардың бірі ҚарабайҚалтаев сынды батыр ағамызешуақытта өмір тәжірибесі менбөлісуді ұмытпақ емес. ҚарабайҚалтаев ағамызға 1996 жылы «Шымкентқаласының Құрметті азаматы»атағы берілген. Сондай-ақ,қаламыздың көшелерінің біріоның есімімен аталады. Ол әрқашандабатыр тұлғасында біздің ортамызда.

Отан үшін от кешкендермәңгі есте

БиылҰлы Отан соғысындағы жеңіске 65жыл толғалы отыр. Жеңіс күніқарсаңында біз Ұлы Отансоғысының оқ бораған даласын дақаза тапқандардың рухына бас иіп,тағзым етеміз. Содан бері талай уақытөтсе де ел тағдырына қайғылы ізқалдырған сол бір сұрапыл жылдархалық жадында мәңгілік сақталыпқалады. Төрт жыл қардай жауғаноқ астында батырлық танытып, ерлікпенкүрескен ер ұлдарымыздың даесімдері тарихта алтын әріппен жазылыпқалатындығы сөзсіз. Бейбіт өміртарту еткен ардагер ата-апаларымыз ғақанша құрмет көрсетсек теартықтық етпейді. Біз есімдері тарихбеттерінде алтын әріптермен жазылғанағаларымыздың алдында қарыздармыз.

Солардың бірі – Ұлы Отан соғысыжылдары батырлық танытып, Украина жерінжаудан азат етуде ерекше көзге түскенӘтемов Өмірзақ. Ол 1923 жылы Ташкентоблысының Жаңа жол ауданындадүниеге келген. 1937 жылы Ташкентқаласындағы тоқымашылартехникумының 1-ші курсына оқуғатүседі. 1937 жылы Ташкенттегі қазақпедучилищесінің 2-курсына ауысып, оны 1940жылы өте жақсы деген бағаларменбітірді. Ташкенттегі Низами атындағыпединституттың география факультетінетүседі, 1941 жылдың 1 қыркүйекайынан 9 желтоқсан айына дейін өзауылындағы 7-жылдық мектептематематикадан сабақ береді. 1941 жылдыңжелтоқсанынан 1942 жылдың тамыз айынадейін 281-кавалерия полкіне радист болады. 1942жылдың қараша айында Мәскеуден 50 кморналасқан Бронница қаласынан Батысмайданына барады. Сол жылы Смоленскоблысының Погорелое городище дегенқаласында соғысқа қатысады. Онда14-зенитнаядивизиясының штабында радиостанциябастығы болып тағайындалады.Әскери шені аға сержант болатын.Қанды соғыстағы бастан кешкентағдыры да қызық. Майдан шебінҚиыр Шығыстағы Амур облысынанбастап, соғыстың шығысқанаттарында жалғастырып,қайталанбас ерліктер жасайды.

Дивизия Сычевка, Ржев,Мажайск, Медынь, Мосальск, Сухиничи, Юхновқалаларын немістерден азат еткенсоғыстарға қатысады. 1943 жылытамыздың 14 жұлдызында Карачев дегенқаланың түбінде жарақат алып,Иванова қаласында үш ай емделеді. 1943жылдың қараша айында қайтадансоғысқа аттанады. Дивизия сол кездеКалинин облысының Великие Луки дегенқаласының маңайына жайласқанболатын. Дивизия көп шайқастарғақатысып, Новоржев, Резиные, Мадонна, Огреқалаларын, Латвияның орталығы Ригақаласын азат етуіне қатысады. 1944 жылы25 тамызда «Қызыл жұлдыз» орденіменмарапатталады. 1945 жылы әскери училищесінбітіреді. Әтемов Өмірзақ 1945жылдың аяғынан 1954 жылдың басынадейін Буратия, Чита, Амур облыстарындаХабаровск, Приморье өлкелерінде,Моңғолия, Қытай, СолтүстікКореяларда болады. 1954 жылы қаңтарайында аға лейтенант шенімен Орта Азияәскери округіне ауысады.

Өмірзақ Әтемов1955-1968 жылдары Оңтүстік Қазақстаноблысының ішкі істер басқармасындаістейді. Сол жылдары Шымкентқаласының ішкі істер басқармасында,қалалық ОБХСС-тың қылмысты іздеубөлімінің бастығы, 31-колонияныңбастығының орынбасары, облыстыңішкі істер басқармасыныңқарамағындағынашақорлыққа қарсы күресетінбөлімінің бастығы болады. 1983 жылыҚаз ССР Жоғары Кеңес грамотасымен,1964 жылы ҚазССР Ішкі істер министрініңҚұрмет грамотасымен марапатталады. 1970жылдың басынан 1985 жылдың соңынадейін Шымкент қалалық атқарукомитетінің халықты жұмыспенқамту және информация берубөлімінің бастығы болады.Қаланың өсуіне, өркендеуінежұмыссыздықты азайтуғақалалық бюро өзінің үлкенүлесін қосқан болатын. 1983 жылыССРОдағының Еңбек Мемлекеттіккомитетінде «Белсенді қызмет»значогімен марапатталады. Барлығы 2орден, 20-медальдің иегері. Бүгінгітаңда жасы 87-ке толған,отставкадағы әскери полковник шенібар. Үш ұл, бір қыз өсіріпотырған өнегелі әке, асқартаудайата. Балаларының бәрі жоғарыбілімді, бала-шағалы, олардан 13 немере, 7шөбере сүйіп отырған жайы бар.

Ешкім, ешқашанұмытылмайды

ҰлыОтан соғысындағы Ұлы Жеңіскебиыл 65 жыл толады. Осынау ұлы мерекенілайықты қарсы алуғабағытталған игі шаралар республикабойынша қызу қолға алынуда. Жылсайын жасына сәйкес Ұлы Отансоғысына қатысушылардың саныазайып келеді. Көзі тірісі санаулыдесекте болады.

Ұлы ЖеңісТәуелсіз Мемлекеттер достастығыелдері үшінғана емес, сонымен қатарәлем халықтары үшін де үлкеноқиға. Соғыс миллиондағанадамдардың өмірін қиып, жүздегенқала мен елді мекендерді тып-типыл етті.Сөйтіп соғыс әр үйге, әротбасының өміріне жазылмас жараныңізін қалдырды. Ұлы Отан соғысыКеңес Одағы халықтарыныңтарихындағы қасіретті бет қанаемес, сонымен қатар олхалықтарымыздың теңдесі жоқерлігі мен қажыр- қайратының,бірлігінің дәлелі. Соғыстақазақстандықтарданжасақталған әскери бөлімде ата– бабаның ежелгі қаһармандықдәстүрінеадал бола білді. Сол бірсұрапыл да отты жылдарда «Бәрі демайдан үшін, бәріде жеңіс үшін!»деген ұранмен еңбек еткен тылқаһармандарының ерлік істері деешқашан ұмытылма қемес. Демек ендісол күндердің қалай болғанынсонымен қатар, тарихқа көзжүгіртейік. Ешкім де ұмытылмайды,Ешнәрсе де ұмытылмайды.

Біздің бүгінгікейіпкеріміз сұрапыл соғыстыңөзін көріп, қан майданды кешіпкелген Омаров Нәби Омарханұлы.Шымкент қаласында 1921 жылы Нәбиқарапайым шаруа отбасында дүниегекелген. Әкесінен 11 жасынан жетімқалған Нәби ерте бастан колхоздажұмыс істей бастайды. 1940 жылдыңқараша айында Қызыл Армия қатарынаалынады.

1941 жылы 22-маусымдагитлерлік Германия КСРО-ғаопасыздықпен шабуыл жасады. Сол күніКеңес үкіметі халықты Отанқорғауға шақырды.Қатардағы жауынгер ретінде Нәби декөппен бірге соғысқа аттанады. ОлМинск, Смоленск, Могилев, Гомел қалаларыназат етуге ат салысты.

1943 жылы Кубань, Краснодар,Киев, Львов, Житомир, Бертеч, ВаршаваныңКраковқалаларын азат етуге қатысты.1945 жылы Берлинге дейін барып қайтқан.Соғыс біткен соң, туған еліШымкентке келеді. Мұнда шешесі,кәмелет жасқа толмаған інісіжәне үлкен ағасының үш бала-шағасықалған еді. Соларды аяқтантұрғызу үшін жұмыс іздейбастайды. Ішкі істер органдарынажұмысқа орналасып, зейнеткерліккедемалысқа шыққанша осы саладақызмет етеді. 1949 жылы үйленіп, әйеліекеуі 6 баланы дүниеге әкеледі. Олмұның өзін аз сынып, тағы 3 жетімбаланы асырап алады. Сонымен 9 баланытәрбиелеп, өсірген үлкенотбасыға айналады. Бүгінде жұбайыАртықай Омарова екеуі бақыттыотбасықұрып отырған жайы бар.Әйелі Артықай да Ұлы Отансоғысының ардагері. Ол енді өзалдына бөлек тақырып.

ҚазақстанРеспубликасының Президенті Н. Назарбаев«Біз жеңімпаздар ұрпағыменмақтанамыз. Бүгінгі Отанқорғаушылары, біздер үшінолардың соғыс жылдарында көрсеткенжан қиярлық ерлігі – Отанғақызмет ету ісінде мәңгілікөнегедеп айтқан болатын». Уақытөткенсайын сонау сұрапылқырқыншы жылдар оқиғасы тарихқойнауына еніп, оған қатысушыларқатары азайып келеді. Ендігі біздіңпарызымыз -ардагерлерді қамқорлыққабөлеу. Сол бір сұрапыл жылдар дажүзден астам ұлт пен ұлыстантұратын біртұтас отбасының баршатуысқан халықтары иық тірестіріпбіртұтас Отанды қорғауғакөтерілді, ерлікпен шайқасып,жанқиярлықпен еңбек етті.

Қазақстан сол кездеелдің мобилизациялық орталығынаайналды. Біздің елімізде ондағандивизиялар, бригадалар мен жекелегенбөлімдер құрылды. Олар барлықмайдандарда соғысты.Қазақстандық әр отбасы соғысауыртпалығын өзбасынан өткерді.Егер соғыстың алдындаҚазақстанда 6 млн 200 мыңадамтұрса, соғыс жылдары майданғабүкіл халықтың төрттен біріаттанды. Бұл дегеніміз — 1 млн 700мыңнан астам қазақстандық.Олардың жартысынан астамы соғыстаноралмады. Қазақстандыққұрамалардың жауынгерлік жолы 1941жылғы қаһарлы шақта Мәскеутүбінен басталып, 1945 жылғы көктемдеБерлинде аяқталды. Біз әрқашандажеңіс күнін аға буынныңОтанға деген шексізсүйіспеншілігінің, жастарды ерлік пенпатриотизм рухында тәрбиелеудіңөлшеусіз өнегесі деп білеміз,бұлкүнді қазақтардың әліталайбуыны мерекелейтін боламыз. Отанқорғау ісіне ардагерлеріміздіңүлгісімен әрқашанда дайын болып,намыс туын жоғары ұстауымыз керек.Сөз соңында барша ардагерлерге “Қарттарым,аман-сау жүрші!” – дегіміз келеді.

Мемлекеттік қызметкеберілгендік.

Ішкі істер полковнигі Савин ЛеонидПетрович 1925 жылы 14 ақпанда Таулы – Алтайавтономдық облысының Усмал ауылындашаруа отбасында дүниеге келген. 1941 жылыЛеноидтің ата – анасы ОңтүстікҚазақстан облысының Сайрамауданына көшіп келеді. 1941 жылы Савин 9сыныптан соң Манкент мотор жөндезауытына жұмысқа барады. 1943 жылы 21қантарда Савин Қызыл Армияқатарына шақырылып, Самарқантқаласына мергендер мектебіне жіберіледі.Алты айлық дайындықтан соң генералБатов П.И. қолбасшылығындағы 65-армияның601-атқыштар полкіне келеді. Ұрыстаоқтан жараланады. Бір айлық емделуденсоң қайтадан фронтқа, 108 атқыштардивизиясына келіп, оның құрамындаБалтық теңізініңжағалауындағы Борт қаласына дейінбарады. Ол қалада олар қамалдағыБерлинге көмекке бара жатқан 3 –фашистер армиясын бөгейді.

Ұлы Отан соғысы аяқталғансоң 1947 жылы армия қатарынаншғарылады.

1948 жылы сәүір айында ҚазақстанКомпартиясы Шымкент қалалық комитетіжолдамасымен ІІМ органдарына жұмысқақабылданады. Содан бері өзінің 20жылдан астам тыныштық еңбек өмірінқоғамдық тәртіп жәнезаңдылықты бұзуға қарсыкүреске арнап, әртүрлі оперативтік(жедел) – тергеу қызметтерінде, соныңішінде алты жыл Шымкент қалалықмилиция бөлімі бастығының біріншіорынбасары, Оңтүстік Қазақстанөлкелік ішкі істер басқармасытүзету – еңбек мекемесініңтүзету жұмыстары бөлімініңжәне №3 тергеу изоляторының жеделбөлімнің бастығы қызметтеріндежұмыс істейді.

1964 жылы ІІМ-нің жоғары мектебінбітіріп заңгер – құқықтанушыдипломын алады.

1967 жылы тамызда Шымкенттеұйымдастырылмаған жаппай тәртіпбұзушылық орын алды.

Ызаланған мас сотқарлар тобықаладағы дүкендерді,дүнгіршектерді, дәріханаладрды,асханаларды қирата бастады,автокөліктерді, қалалық милициябөлімінің ғимаратын өртеді. Оларөз қатарын жергілікті жастарментолықтырды. Қаруланған ызалы топШымкенттің ортасындағы тергеуизоляторына шабуыл жасады. Тергеуизоляторының сыртқы қақпасынжүк машинасымен бұзып әкімшіліккорпусына және тергеу изоляторыныңжатын бөлмелеріне шабуыл жасады. Солкезде тергеу изоляторының оперативтік (жедел)бөлімінің аға жедел уәкілі болыпістейтін полковник Савин Л.П.сотқарлармен атысты. Ерлік пенбатылдық көрсетті. Басынанжарақаттанғанына қарамастан,аспанға ескерту оқтарын атып, орнынанжылжымай, сотқарларды тоқтатты.Сонымен Савин Леонид Петрович мемлекеттікқзмет мүдделерін қорғап, солкезде 700ден астам тұтқындалғандарболған тергеу изоляторының тәртібібұзулуына жол бермеді.

Савин Л.П. 1970 жылы қыркүйектеқұрметтік демалысқа шықты.

Ауыр ауруна қарамастан Л.П. Савинжәнеде 23 жыл ішкі істер органдарыжүйелеріндегі шаруашылықжұмыстарда жұмысын жалғастырдыжәне ұжым құрметіне бөлінді.

Мемлекеттік мекемелер кәсіподағыоблыстық комитетінің мүшелігінежәне Еңбекші аудандық ішкі істербөлімі жанындағы күзет бөлімісоғыс және еңбек ардагерлеріКеңесінің төрағалыгына сайланды.

Савин Л.П. Ұлы Отан соғысыфронттарындағы соғыс қызметтеріүшін 1 дәрежелі Отан соғысыорденімен, «Батылдығы үшін»медалдарымен, «Соғыс қызмет үшін»екі медалімен, «Варшаваны азат өткеніүшін», «Берлинді алғандығы үшін»медалдарымен марапатталған.

Бұдан басқа ІІМ органдарындағытиянақты қызметі үшін бірнеше ретҚазССР ІІМ, СССР ІІМ және қалалықішкі істер басқармасының құрметграмоталарымен, «СССР ІІМ милиция озаты»белгісімен марапатталған.

Ардагер Л.П. Савин осы уақытқа дейіноблыстың ардагерлер ұйымындағыжұмысқа қатысып келеді. Өткенөмір жолдарына көз тастап, ол былайдейді: «көп айта беруге болады, бирақмен өмірде қандай жетістіктергежеткен болсам: фронттағы орден,медалдарым және ІІ органдарындағықызметіме берілген грамоталар,мақтаулар, атақтар - еңбегі». Оларалпыс екі жылдан астам бірге өмірсүруде. Савинның жұбайы РаисаФедоровна соғыс жылдарындағы еңбекфронтының ардагері, соғыс кезіндеШымкент темір жол станциясының 15-дивизиясындаесептеуші – кассирболып жұмыс істеген.

Ардагер Савиннің 3 ұлы, 8 немережәне шөберелері бар, олар Шымкентқаласында өз отбасыларымен жекежасайды.